oprac. Norbert Sokołowski
OPIS OBIEKTU
Pierwsze, bezskuteczne próby sprowadzenia do Jawora konwentu franciszkanów-obserwantów (bernardynów) zostały podjęte w 1454 r., w czasie pobytu w tym mieście założyciela zgromadzenia, kaznodziei i późniejszego świętego – Jana Kapistrana. Dopiero trzydzieści lat później, w 1485 r. rada miejska Jawora nadała plac pod budowę kościoła i klasztoru przy ulicy św. Albrechta, położony pomiędzy bramą chojnowską a strzegomską, o czym zaświadcza zachowany dokument fundacyjny z 1492 r. Zakonnicy zostali sprowadzeni z Głogowa, jednak dokładna data tego wydarzenia nie jest znana. Prace budowlane rozpoczęto prawdopodobnie w 1486 r., a trzy lata później, w sierpniu 1489 roku nastąpiła uroczysta konsekracja kościoła. Powstała wówczas trójnawowa świątynia halowa przekryta sklepieniami gwiaździstymi i krzyżowo-żebrowymi z węższym, wydłużonym prezbiterium zamkniętym od wschodu trójbocznie i wieżą na styku prezbiterium i korpusu nawowego od północy. Budynki klasztorne budowano sukcesywnie po południowej stronie kościoła jeszcze w ciągu wieku XVI, w wyniku czego powstał trójskrzydłowy kompleks z czworobocznym dziedzińcem i krużgankami. W skrzydle wschodnim ulokowano obszerną zakrystię oraz kapitularz. W okresie reformacji klasztor wyludnił się i w roku 1565 r. został przejęty przez protestantów z przeznaczeniem na zbór i szkołę parafialną. Bernardyni powrócili do miasta w 1638 r. dzięki wstawiennictwu cesarza Ferdynanda III i pozostali tam aż do czasu sekularyzacji w 1811 r., kiedy to w klasztorze utworzono policyjny urząd śledczy, a w kościele arsenał. W XIX i XX w. klasztorze mieściły się kolejno szpital, więzienie i fabryka. Po 1945 r. kompleks stał opuszczony, aż do 1967 r. kiedy stał się siedzibą Muzeum Regionalnego.
POLICHROMIE
W kościele zachowały się malowidła ścienne datowane na lata 90. XV lub początkowe lata XVI w. Na ścianie południowej nawy znajduje się cykl ze scenami Męki Pańskiej złożony z ośmiu kwater, ukazujących kolejno: Pożegnanie Chrystusa z Marią w Betanii, Chrystusa nurzanego w potoku Cedron, Chrystusa bitego przez sługi Annasza (lub lżonego przez żołdaków Heroda), Chrystusa w drodze do Piłata, Biczowanie, Upadek pod krzyżem, Ukrzyżowanie oraz Podniesienie krzyża. W głębi tych wieloplanowych kompozycji o rozbudowanym tle pejzażowo-architektonicznym, można dostrzec postacie Marii i św. Jana Ewangelisty. Na łuku tęczowym od strony nawy namalowano z kolei scenę Kazania św. Bernardyna. Widniejąca na niej data „1503” przez jednych badaczy uważana jest za czas ukończenia malowideł, natomiast przez drugich za wynik błędnej rekonstrukcji konserwatorskiej (pierwotnie miała być to data „1493”). Na obu omawianych ścianach zachowały się także krzyże konsekracyjne tzw. zacheuszki (jeden z nich z datą „1498?”). Z 1. połowy XVI w. pochodzą malowidła o motywach roślinnych na sklepieniach nawy głównej i prezbiterium, a z wieku XVII w. – dwa malowane iluzjonistycznie ołtarze na wschodnich zakończeniach naw bocznych. Ponadto w czasie prac konserwatorskich w krużgankach odsłonięto XVI-wieczne przedstawienia Ukrzyżowania, Upadku pod krzyżem oraz Ostatniej Wieczerzy. Na ekspozycji Muzeum w Jaworze prezentowane są także transfery malowideł z innych miejscowości. Wymienić tu należy: najmłodszą warstwę malarską z kościoła w Świerzawie (2. ćw. XV w.), piętnastowieczne sceny starotestamentowe z kościoła w Starkowie, fragmenty malowideł z kościoła w Kotliskach (XV w.) oraz freski z pałacu w Olszyńcu (XVII w.).
GALERIA
GODZINY OTWARCIA
Od listopada do marca: środa – niedziela:
od 10:00 do 16:00
Od kwietnia do października: środa – niedziela:
od 10:00 do 17:00.
KONTAKT
Muzeum Regionalne w Jaworze
ul. Klasztorna 6
59-400 Jawor
tel. : +48 76 870 30 86
https://www.facebook.com/muzeum.regionalne.w.jaworze/
mail: muzeum@muzeumjawor.pl
LOKALIZACJA
ul. Klasztorna 6, Jawor (gm. Jawor)
GPS: 51.04965, 16.1932517
WYBRANA BIBLIOGRAFIA
Architektura gotycka w Polsce, t. 2: Katalog zabytków red. A. Włodarek, Warszawa 1995, s. 97-98.
Bernardyni na Śląsku w późnym średniowieczu, red. J. Kostowski, Wrocław 2005.
Galeria Malowideł Ściennych i Śląskiej Sztuki Sakralnej w Jaworze, wyd. Muzeum Regionalne w Jaworze, 1995.
Malarstwo gotyckie w Polsce, t. 2: Katalog zabytków, red. A. S. Labuda, K. Secomska, Warszawa 2004, s. 42.
Pierścionek B., Architektura gotyckich klasztorów franciszkanów obserwantów w Polsce XV-XVI wieku, t. 1, Wrocław 2009, s. 104-114.
https://www.academia.edu/90593147/Architektura_gotyckich_klasztor%C3%B3w_franciszkan%C3%B3w_obserwant%C3%B3w_w_Polsce_XV_XVI_wieku_t_1 [dostęp: 11.08.2024].
Stec M., Odkrycie i konserwacja malowideł ściennych w kościele św. Marcina w Jaworze, „Ochrona Zabytków”, 1987, 40, 4 (159), s. 277-283. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-bdbc0e09-31b0-4c98-8837-e0f912a4f94e [dostęp: 11.08.2024].
Wąs G., Klasztory franciszkańskie w miastach śląskich i górnołużyckich XIII-XVI wieku, Wrocław 2000.
https://www.repozytorium.uni.wroc.pl/dlibra/publication/119732/edition/116510 [dostęp: 11.08.2024].