oprac. Norbert Sokołowski
OPIS OBIEKTU
Wieża książęca w Siedlęcinie to najstarsza, największa i najlepiej zachowana wieża mieszkalna na terenie Śląska. Jak wskazują najnowsze badania powstała ona jako fundacja księcia Henryka I jaworskiego w 2. dekadzie XIV wieku. Najprawdopodobniej pełniła początkowo funkcję dworu myśliwskiego władcy. Po śmierci Henryka majątek przeszedł w ręce księcia Bolka II świdnicko-jaworskiego i jego żony Agnieszki. W latach 1368-1392 wieża stała się własnością rycerskiego rodu von Redern. W wiekach XV-XVII kilkukrotnie przechodziła z rąk do rąk, aż weszła w skład dóbr rodziny Schaffgotschów, w których pozostała do 1945 r. Wieża w Siedlęcinie została założona na rzucie prostokąta o 5 kondygnacjach. Najwyższa z nich mieściła chodnik obronny, osłonięty krenelażem. Budynek otoczony był fosą i murem obronnym z kamienną bramą wjazdową, do której prowadził najpewniej most zwodzony. Od tamtej pory budowla i jej otoczenie uległy kilkukrotnym przebudowom. W latach 30. XVI w. powstał wykusz latrynowy na pierwszym piętrze wieży. Po pożarze, który wybuchł około 1575 r. uzyskała ona m.in. nową więźbę dachową, zachowaną do dnia dzisiejszego, ponadto zostały rozszerzone (pierwotnie szczelinowe) okna. Od końca XV lub początku XVI w. stopniowej rozbudowie podlegał budynek bramny, który ostatecznie przybrał formę dworu mieszkalnego, skomunikowanego z wieżą poprzez łącznik. Dzisiejszą formę nadała mu rozbudowa w końcu XVIII lub w początkach XIX w. W okresie tym została także zlikwidowana fosa.
POLICHROMIE
Średniowieczne malowidła ścienne zostały odkryte i częściowo odsłonięte w latach 1880-1890 przez Wilhelma Klose na ścianie południowej komnaty na drugim piętrze wieży. Badacze nie są zgodni, co do czasu ich powstania. Część z nich datuje je na przełom 2. i 3. dziesięciolecia XIV w., inni na przełom 4. i 5. dekady tego stulecia. Nie zostały one nigdy w pełni ukończone. Fakt ten, jak sądzą historycy, mógł mieć związek ze śmiercią ich domniemanego fundatora i jednocześnie budowniczego wieży – Henryka I. Cykl malowideł ukazuje wzajemnie przeplatające się wątki o tematyce rycersko-romansowej i religijno-moralizatorskiej. Od lewej zespół otwiera scena Memento mori, na której ukazano dwie pary – narzeczeńską i małżeńską, a poniżej czterech zmarłych, spoczywających w grobach. Na prawo od tej sceny znajduje się znacznych rozmiarów wizerunek Św. Krzysztofa, jednego z głównych patronów rycerskich. Obok niego, w dwóch poziomych pasach widnieją unikatowe na skalę Europy Środkowej sceny o tematyce rycersko-dworskiej, identyfikowane z legendą o jednym z rycerzy Okrągłego Stołu – Lancelocie du Lac. Dolny rząd stanowi ilustrację wyprawy Lancelota i Lionela, pragnących zdobyć rycerski pas. W górnym pasie zilustrowano historię romansu pomiędzy Lancelotem a Ginewrą, żoną króla Artura. Na ścianach wnęki okiennej, ponad siedziskami, namalowano postacie świętych i proroków oraz wizerunki starotestamentowych królów – Dawida i Salomona. Na podniebieniu wnęki ukazano miejską architekturę – symbol nieba, czyli „niebiańskiej Jeruzalem”. Na zachodniej ścianie pomieszczenia widnieją nieukończone malowidła w formie szkiców przedstawiające konny pojedynek, natomiast w północnej wnęce okiennej domalowane 2. połowie XIV w. dwa herby: rodziny von Redern i rodziny von Zedlitz. W 2007 r. na wschodniej ścianie pomieszczenia na pierwszym piętrze odsłonięto fragment przedstawienia Matki Bożej z Dzieciątkiem, datowanego na XV w.
GALERIA
GODZINY OTWARCIA
Wieża Książęca w Siedlęcinie jest czynna do zwiedzania codziennie:
– w sezonie (maj – październik) w godzinach od 9:00 do 18:00 (ostatnie wejście o 17:30),
– poza sezonem (listopad – kwiecień) w godzinach od 10:00 do 16:00 (ostatnie wejście o 15:30).
KONTAKT
tel.: +48 882 964 805, +48 75 7137597
email: wieza@wiezasiedlecin.pl
www: wiezasiedlecin.pl
LOKALIZACJA
ul. Długa 21, Siedlęcin (gm. Jeżów Sudecki)
GPS: 50.9351597 15.6837421,17
Wybrana bibliografia
Chorowska M., Rezydencje średniowieczne na Śląsku. Zamki, pałace i wieże mieszkalne, Wrocław 2003.
Chorowska M., Kwaśniewski A., Zamki Kotliny Jeleniogórskiej w okresie od XIII do pierwszej połowy XVI w., [w:] Dolina zamków i ogrodów. Kotlina Jeleniogórska – wspólne dziedzictwo, Jelenia Góra 2001, s. 61-80.
Jacaszek B., Średniowieczne murowane wieże mieszkalne na Śląsku, „Acta Universitatis Nicolai Copernici, Zabytkoznawstwo i Konserwacja” XXVII , z. 298 (1996), s. 3–23.
Jurecka-Sigmund M., Malowidła ścienne w wieży rycerskiej w Siedlęcinie, [w:] Dysputy konserwatorskie. Problemy konserwacji malowideł ściennych w województwach jeleniogórskim i legnickim (materiały sympozjum objazdowego), Kraków 1979, s. 95–102.
Karłowska-Kamzowa A. Śląsk, [w:] Gotyckie malarstwo ścienne w Polsce, red. J. Domasławski, A. Karłowska-Kamzowa, M. Kornecki, H. Małkiewiczówna, Poznań 1984, s. 79–109.
Malarstwo gotyckie w Polsce, t. 2: Katalog zabytków, red. A. S. Labuda, K. Secomska, Warszawa 2004,s. 88-89.
Nocuń P., Wieża mieszkalna Henryka I jaworskiego w Siedlęcinie w czasach ostatnich Piastów świdnicko-jaworskich, [w:] Wielkie murowanie : zamki w Polsce za Kazimierza Wielkiego, red. A. Bocheńska, P. Mrozowski, Warszawa 2019, s. 231-251.
Wieża książęca w Siedlęcinie w świetle dotychczasowych badań, red. P. Nocuń, Siedlęcin-Pękowice-Kraków 2016.
Witkowski J., Szlachetna a wielce żałosna opowieść o Panu Lancelocie z Jeziora. Dekoracja malarska wielkiej sali wieży mieszkalnej w Siedlęcinie, Wrocław 2002.
Witkowski J., Gotyckie malowidła ścienne wieży mieszkalnej w Siedlęcinie, [w:] Dolina zamków i ogrodów. Kotlina Jeleniogórska – wspólne dziedzictwo, Jelenia Góra 2001, s. 81-86.